De avontuurlijke schrijver
Of je nu pas begint met schrijven of al duizenden kilometers op je teller hebt staan, Maggie Smiths Dear Writer. Pep Talks and Practical Advice for the Creative Life is een geschenk voor de lezer en bevat genoeg oefeningen en tips voor een heel leven.
Kathy Mathys
Maggie Smith is een Amerikaanse dichter en essayist van wie afgelopen jaar de memoir Je zou het hier schitterend kunnen maken in het Nederlandsverscheen, een boek over het einde van haar huwelijk. In 2016 werd Smith plotsklaps beroemd toen haar gedicht ‘Good Bones’ viraal ging. Je vindt het makkelijk online – erg de moeite om te ontdekken.
De ondertitel van haar schrijfboek dekt de lading, al zijn Smiths essays veel eleganter dan het woord ‘pep talk’ doet vermoeden. Smith biedt zowel morele als technische steun aan haar lezer. Ze is in de eerste plaats dichter. Toch kun je haar adviezen makkelijk transponeren naar andere genres. Je kunt ze zelfs gebruiken in Het Leven. Zo brengt Smith een essay over aandacht en verwondering dat zal resoneren bij iedereen die niet over de oppervlakte van het leven wil scheren.
Smith is een intuïtieve auteur met een zeldzaam open houding. Wanneer ze een inval of observatie noteert weet ze niet of het de aanzet vormt van een gedicht, een prozagedicht of een essay. Sterker, Smith herschrijft iets wat zich in een eerste versie voordoet als een gedicht soms in een tweede versie als essay of omgekeerd. Heel verfrissend, die avontuurlijke schrijfhouding, bevrijdend ook voor wie de begrenzingen van een genre beklemmend vindt. Smith schrijft uitgebreid over hybride teksten. Ze laat zien dat Je kunt het hier prachtig maken stijlelementen (ritme, herhaling) bevat die we associëren met poëzie. Voor ik sommige lezers afschrik met het woord ‘poëzie’ wil ik beklemtonen dat Smith helemaal geen ontoegankelijke schrijver is. De poëtische elementen verhelderen en maken het geheel muzikaler.
Tussen de mini-essays door staan oefeningen die ik, soms in bewerkte vorm, met jullie wil delen. Ik probeerde er al enkele uit en vond ze erg stimulerend. Hieronder mijn selectie:
- Antwoord op een vraag
Smith is een regelrechte sprokkelaar. Alles wat ze hoort of ziet kan in een tekst terechtkomen. Haar kinderen vormen een belangrijke inspiratiebron. Zo staan er vier gedichten in haar bundel Good Bones die een antwoord vormen op vragen die haar dochter stelde. Een van die vragen luidde: ‘Why is the sky so tall and over everything?’ Zo begint het gedicht:
Sky
Why is the sky so tall and over everything?
(tekst gedicht)
Je merkt dat het gedicht een eenvoudige titel (Sky) heeft. Dat kan dankzij het motto (vraag van het kind).
Probeer nu eens hetzelfde. Schrijf een tekst waarbij je vertrekt vanuit een vraag. Geef de tekst een eenvoudige titel en plaats het motto (de vraag) onder de titel, boven de tekst. Maak je niet druk over het genre. Noem het een gedicht, een miniatuurtje of een kort verhaal, als je dat fijn vindt. Of laat die benaming zitten.
- Woordbank en cento
Neem een aantal boeken mee naar je schrijfplek. Dat kunnen allerlei boeken zijn, zelfs kookboeken of zelfhulpboeken. Blader er doorheen en noteer woorden die je treffen. Dat kan te maken hebben met hun klank, met het besef dat je ze gemist hebt, omdat je ze niet kent, elke reden is goed.
Heb je vijf (of meer) woorden verzameld, gebruik ze dan in een tekst.
Smith schreef meerdere gedichten die op deze manier ontstonden. Ze schreef ook cento’s, een extremere vorm van deze techniek. Een cento is een gedicht dat enkel bestaat uit versregels/zinnen die afkomstig zijn uit boeken. Je gebruikt dus enkel materiaal dat al bestaat. Probeer het eens, dit kan ook erg leuk zijn voor een verrassende prozatekst.
- Ideeën voor het slot
Maggie Smith vindt terecht dat het slot van een tekst zowel verrassend als onvermijdelijk moet zijn. Ze geeft enkele voorbeelden van manieren waarop je een tekst kunt afronden. Hier komen ze:
Eindig met een markant beeld. Leg het niet uit.
Herlees de openingszin/het openingsvers van je tekst en verwijs ernaar door middel van een herhaling of associatie aan het slot.
Beëindig je tekst met een dialoogzin.
Experimenteer met het ritme. Zo kun je bijvoorbeeld voor de slotregels een ander ritme hanteren.
Eindig een beetje eerder.
Uit vrees dat de lezer het einde niet goed meekrijgt, blijven we soms te lang hangen bij de personages. Sommige schrijvers hebben de neiging om te veel uit te leggen aan het slot. De tips die Smith geeft, zorgen ervoor dat je dit vermijdt.
Kijk nu naar je teksten die ontstonden in de vorige twee oefeningen. Hoe vind je het slot? Wil je nog iets veranderen?
Maggie Smith: Dear Writer. Pep Talks & Practical Advice for the Creative Life – Canongate – 253 blz.
Kathy Mathys is schrijver en schrijfdocent.