Overleefkunst
Kathy Mathys
‘Hoeveel boeken lees je eigenlijk per jaar?’ Het is een vraag die ik geregeld krijg en het antwoord maakt altijd indruk bij de toehoorder. Toch is mijn leesdieet minder kloek dan dat van Nina Sankovitch, die een jaar lang elke dag een boek las. Na de vroege dood van haar zus heeft ze nood aan bezinning en troost. In ‘Een boek per dag – Een jaar vol inspiratie’ (Artemis & co – 222 blz. – 18.95 €) brengt ze verslag uit van het jaar waarin ze zitvlees kweekte en waarin de was zich torenhoog opstapelde.
Sankovitch’ debuut is een typisch voorbeeld van een onthaastingsmemoire. U weet wel: non-fictieverhalen van mensen die een volkstuin aanleggen of koken uit oma’s oude receptenboekje. Hun schrijvers hebben de mond vol van mindfulness en de magie van aarde aan de vingers. Ondanks die insteek zijn er tal van passages die me raakten en niet in het minst die over de zieke zus, die zelfs op haar sterfbed verhalen van Alice Munro las. 2008 was mijn ziekenhuisjaar en al was mijn prognose minder bar, toch herken ik veel in wat Sankovitch schrijft. Zo hebben zieken geen nood aan ‘lichte lectuur’. Nee, liever geen chicklit-achtige, plastieken wereld waarin niemand doodgaat. Julian Barnes, Siri Hustvedt: dat waren de auteurs die me met hun confronterende verhalen troost boden en moed. Drie jaar na de dood van haar zus is Sankovitch nog zo kapot en droevig dat ze zich oplegt om wijsheid te zoeken in boeken. Ze gebruikt de romans en memoires die ze leest als handleidingen in overleefkunst. Ze herkent zich in de vrouw die haar broer verliest uit Per Pettersons ‘Heimwee naar Siberië’ ; Sankovitch’ zus komt weer tot leven in tal van de personages die ze tijdens haar leesjaar ontmoet ; Haruki Murakami’s memoire leert haar hoe ze prioriteiten moet stellen, haar focus behouden. Niet elk van de 365 boeken komt aan bod, al schreef Sankovitch wel een recensie over elk gelezen exemplaar (zie www.readallday.org).
‘Er is geen fregat als een boek / om ons landen ver weg te brengen,’ citeert Sankovitch Emily Dickinson. Toch gaat ze steeds meer lezen om terug te keren naar het leven. Als kind las Sankovitch om te ontsnappen en weg te dromen, nu zijn boeken ‘een uitweg, niet uit maar naar het leven’. Het citaat komt van de Engelse schrijver Cyril Connolly en Sankovitch omhelst het als een wijze levensles. Over stijl en esthetiek rept Sankovitch met geen woord. Haar boeken zijn als reddingsboeien, de personages zijn haar even vertrouwd als vrienden en geliefden.
Zelf had ik veel meer geluk dan de zus, maar ik weet, net als Sankovitch, dat ik niet naar een verstrooiend damesblad zal grijpen, mocht het ooit weer donker worden.